บทที่ 4 ลักษณะบุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้

เนื้อหาบทที่4 ลักษณะบุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้

  • 4.1 บุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้
    • 4.1.1 บุคลิกภาพของบุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้
    • 4.1.2 อารมณ์ของบุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้
  • 4.2 บุคคลที่ไม่สามารถฝึกสมาธิได้
  • 4.3 ลักษณะของบุคคลที่ฝึกสมาธิได้ดี

แนวคิค

1. บุคคลในโลกนี้ ไม่ว่าจะเป็นเชื้อชาติ ศาสนา ภาษาหรือเผ่าพันธุ์ใด หรือแม้จะมีบุคลิกภาพลักษณะและอัธยาศัยที่แตกต่างกันไป แต่ทุกคนก็สามารถฝึกสมาธิได้

2. บุคคลที่ไม่สามารถฝึกสมาธิได้มีเพียงแค่ 3 ประเภท คือ คนบ้า คนตาย และคนที่ไม่ได้ทำ

3. บุคคลที่มีศีลเป็นปกติ จะทำให้สามารถฝึกสมาธิได้

วัตถุประสงค์

1. เพื่อให้นักศึกษาทราบถึงบุคลิกลักษณะของบุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้

2. เพื่อให้นักศึกษาทราบถึงบุคลิกลักษณะของบุคคลที่ไม่สามารถฝึกสมาธิได้

3. เพื่อให้นักศึกษาทราบถึงบุคลิกลักษณะของบุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้ดี

เกริ่นนำ

จากบทเรียนที่ผ่านมา คงจะเห็นได้ถึงวิธีการฝึกสมาธิที่มีอยู่มากมายหลายวิธีด้วยกัน และแต่ละวิธีนั้นมีวิธีการปฏิบัติที่แตกต่างหลากหลาย แต่ที่น่าสังเกตคือการฝึกที่เป็นสัมมาสมาธิจะมีจุดหมายที่จะทำให้ทุกคนมีจิตใจที่ตั้งมั่น มีความสุขภายใน

สำหรับในบทนี้เราจะมาพูดถึงลักษณะของบุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้และไม่ได้ บางท่านที่เคยปฏิบัติมาด้วยตนเอง จนใจหยุดนิ่งเข้าถึงความสุขภายในแล้วก็คงหมดข้อสงสัยในบทนี้ แต่สำหรับท่านที่กำลังจะเริ่มปฏิบัติธรรม หรือปฏิบัติมานานแล้ว แต่ยังไม่มีประสบการณ์จากการปฏิบัติสมาธิก็อาจทำให้เกิดความสงสัยว่าตัวเราเองนั้น สามารถปฏิบัติธรรมเช่นนี้ได้หรือไม่

ในบทเรียนนี้ จะได้แสดงให้ทราบถึงบุคลิกลักษณะของบุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้ และบุคคลเช่นใดที่ไม่สามารถฝึกสมาธิได้ เพื่อทุกท่านจะได้นำมาสำรวจตนเอง และสามารถแนะนำบุคคลที่ยังไม่เคยปฏิบัติธรรมมาก่อน ให้มีความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องมากยิ่งขึ้น

4.1 บุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้

กล่าวโดยทั่วไป สมาธิ คือวิธีการที่จะนำไปสู่ความสงบภายในมีขั้นตอนชัดเจน เรียบง่าย สามารถปฏิบัติได้ทุกคน ทุกบุคลิกภาพ ทุกเพศ ทุกวัย ทุกระดับการศึกษา ทุกสถานะทางสังคม อีกทั้งยังเป็นสิ่งที่สามารถนำไปใช้ได้ในชีวิตประจำวัน ทุกเวลา ทุกสถานการณ์ โดยไม่ขัดต่อความเชื่อ ไม่ขัดต่อศรัทธาดั้งเดิม ไม่ขัดต่อวัฒนธรรมประเพณี เพราะเป็นเรื่องการศึกษา เป็นเรื่องของใจล้วน ๆ จึงเป็นสิ่งที่มนุษย์ทุกคนที่เป็นผู้ใคร่ต่อการศึกษา สามารถเข้ามาพิสูจน์ด้วยการลงมือปฏิบัติได้ด้วยตนเอง

4.1.1 บุคลิกภาพของบุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้

มนุษย์ในโลกนี้แม้จะมีหลากหลายเชื้อชาติ ศาสนา และเผ่าพันธุ์ ถึงจะอยู่ในครอบครัวเดียวกันก็ยังมีลักษณะนิสัย และบุคลิกภาพที่แตกต่างกันไป บุคลิกภาพเป็นลักษณะเฉพาะตัวของบุคคลแต่ละบุคคลซึ่งอาจแสดงออกมาในหลายลักษณะด้วยกัน ตั้งแต่บุคลิกภาพโหดร้าย นิ่มนวล จนถึงรุนแรง แต่ไม่ว่าจะมีลักษณะบุคลิกภาพอย่างไร นั่นก็ไม่ใช่สิ่งกั้นขวางที่จะทำให้ไม่สามารถที่จะเข้ามาฝึกสมาธิได้ เพราะเมื่อคนทั้งหลายเหล่านี้ได้ลงมือฝึกสมาธิอย่างถูกวิธีและทำอย่างจริงจังแล้วก็จะสามารถรับรู้ถึงผลแห่งการเข้าถึงธรรมภายในได้ทั้งสิ้น เพราะสมาธิเป็นของกลางไม่เกี่ยวข้องกับศาสนาและความเชื่อใดๆ

ต่อไปนี้จะได้แสดงให้เห็นภาพของบุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้ เพื่อให้ทุกท่านได้มีความเข้าใจ มากยิ่งขึ้น

ตัวอย่างประกอบภาพ บุคลิกภาพของบุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้

44.jpg 33.jpg 43.jpg
เสียสละ ชอบฟังดนตรี รักสนุก
22.jpg 1.jpg 40_sodroosodhen.jpg
บ้าทรงผม ชอบนินทา ชอบสอดรู้สอดเห็น
31.jpg 21.jpg 27.jpg
คิดถึงเจ้าหนี้ คิดถึงเจ้าหนี้ นักคิด
20.jpg 35.jpg 4.jpg
นักร้อง ผู้พิพากษา ดารา
42.jpg 5.jpg 37.jpg
ไม่อดทน กลัวโลกแตก ไม่มีเงิน
30.jpg 38.jpg 28.jpg
ชอบเดินทางบ่อยๆ ชอบความหรูหรา ชอบความเร็ว
34.jpg 36.jpg 32.jpg
อารมณ์แปรปรวน ขี้หงุดหงิด พวกมีปัญหากับกฏระเบียบ
24.jpg 41.jpg 39.jpg
เงียมขรึม หัวโบราณ ไม่ชอบเหมือนใคร
25.jpg 19.jpg 11.jpg
ประหลาดแหกคอก มนุษย์หิน ชอบดูทีวี
12a.jpg 14.jpg 15.jpg
สับสน ผู้พิทักษ์โลก เนี๊ยบเฉียบไม่เลิก
17.jpg 18.jpg
ซ่อนความเป็นอัจฉริยะ วิ่งหนีความจริง

4.1.2 อารมณ์ของบุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้

นอกเหนือจากเรื่องบุคลิกภาพ ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะประจำตัวบุคคลแล้ว อารมณ์ก็เป็นสิ่งที่อยู่คู่กับจิตใจมนุษย์ บุคคลหนึ่งอาจจะมีอารมณ์ที่หลายหลาก ในแต่ละสถานการณ์บางครั้งอาจจะเศร้าโศก ร้องไห้ แต่บางช่วงเวลาอาจจะหัวเราะแจ่มใส ในแต่ละวันแต่ละคนมักจะมีอารมณ์ที่เปลี่ยนแปลงไปได้หลากหลายอารมณ์ซึ่งแต่ละอารมณ์ที่เปลี่ยนแปลงไปนั้นเป็นธรรมชาติของใจที่มักจะเปลี่ยนซัดส่ายไปในอารมณ์ต่างๆ นั่นเอง เมื่อเราเข้าใจเช่นนี้ เราจะได้รู้ว่าการมีอารมณ์ต่างๆ ไม่ใช่เรื่องแปลกอะไรและสิ่งเหล่านี้ก็ไม่ได้เป็นอุปสรรคที่จะทำให้เราเป็นผู้ที่ฝึกสมาธิไม่ได้

แต่สมาธิเป็นสิ่งที่จะนำบุคคลให้เข้าไปสู่ความมีอารมณ์เดียวกัน คือสงบไม่ว่ามนุษย์จะมีอารมณ์อย่างไร แต่เมื่อใดที่ได้เริ่มต้นทำสมาธิ ก็จะทำให้ก้าวเข้าสู่ความมีอารมณ์เป็นอย่างเดียวกัน คืออารมณ์สงบ

ต่อไปนี้จะเป็นภาพที่แสดงให้เห็นถึงลักษณะของอารมณ์ที่สามารถจะฝึกสมาธิได้

ตัวอย่างประกอบภาพ อารมณ์ของบุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้

10.jpg 26.jpg 40.jpg
มีความสุข ร่าเริง โกรธ
12.jpg 09tt.jpg 05.jpg
เสียใจ ตื่นเต้น ระทึกขวัญ
17c.jpg 06.jpg 07.jpg
คลุมเครือ รำคาญ รู้สึกผิด
08.jpg 03palardjai.jpg 16.jpg
สุขใจ ประหลาดใจ แจ่มใส
02.jpg 01.jpg 18m.jpg
ประสาท ตกใจ มั่นใจ
04mainajai.jpg
ไม่แน่ใจ

4.2 บุคคลไม่สามารถฝึกสมาธิได้

จากตัวอย่างที่นำมาเสนอข้างต้นแสดงให้เห็นว่าบุคคลแต่ละคน แม้จะมีบุคลิกลักษณะประจำตัวที่แตกต่างกัน หรือในแต่ละวันจะมีอารมณ์ที่เปลี่ยนแปลงไม่เหมือนกัน แต่ทุกบุคลิก ทุกอารมณ์ ก็สามารถฝึกสมาธิได้ทั้งสิ้น มีเพียงบุคคลที่ไม่กี่ประเภทเท่านั้นที่ฝึกสมาธิไม่ได้

ลักษณะของคนที่ฝึกสมาธิได้และไม่ได้นั้น พระราชภาวนาวิสุทธิ์ท่านได้สรุปเอาไว้ว่า คนที่ปกติทั่วไป สามารถที่จะฝึกได้ไม่ว่าจะอยู่ในอารมณ์หรือสถานการณ์ใดๆ ก็ตามแต่มีบุคคลอยู่ 3 ประเภทที่ต้องเว้นไว้1)คือ

1.คนที่เป็นบ้า คนประเภทนี้ไม่สามารถที่จะควบคุมสติของตนได้ เพราะเป็นผู้ที่ขาดสติสัมปัชชัญญะ ไม่สามารถรับรู้และเข้าใจเรื่องราวใดๆ ได้เลย ส่วนคนปัญญาอ่อนหรือดาวน์ซินโดร์ม โดยส่วนใหญ่แล้วไม่สามารถฝึกสมาธิได้ เพราะมีสภาวะทางจิตใจและสติปัญญาที่ไม่สมบูรณ์ แต่ก็ปรากฏว่ามีบ้างที่สามารถฝึกสมาธิได้แต่มีจำนวนน้อยมาก

2.คนตาย สำหรับคนที่ตายไปแล้วจิตใจซึ่งเป็นส่วนสำคัญของความเป็นมนุษย์ได้เคลื่อนย้ายออกไปจากร่างกายแล้ว เหลือเพียงร่างกายที่เป็นเสมือนท่อนไม้ ที่ไม่มีจิตวิญญาณก็ย่อมจะไม่สามารถฝึกสมาธิได้

3.คนที่ไม่ได้ทำ ส่วนคนที่ไม่ได้ทำ อาจจะเป็นเพราะยังไม่รู้จักสมาธิ หรือรู้จักแล้วแต่ยังไม่เล็งเห็นคุณค่าหรือประโยชน์ที่จะได้รับ จึงมิได้ฝึกสมาธิ หรือก็ทราบว่าสมาธิมีคุณค่า มีประโยชน์ ทำแล้วจะเกิดผลดี แต่ก็มักจะคิดว่าไม่มีเวลาที่จะทำ ด้วยเหตุนี้จึงไม่ได้ฝึกสมาธิ ซึ่งสำหรับบุคคลประเภทนี้ เป็นประเภทที่สามารถแก้ไขได้ ด้วยการเอาใจใส่ให้เวลา และให้คุณค่ากับการฝึก เลิกเกียจคร้าน เมื่อเป็นเช่นนี้ก็สามารถที่จะฝึกได้

ตัวอย่างประกอบภาพ ลักษณะบุคคลที่ไม่สามารถฝึกสมาธิได้

eerr.jpg 46.jpg 47.jpg
คนเอ๋อ คนบ้า คนตาย

4.3 ลักษณะของบุคคลที่ฝึกสมาธิได้ดี

แม้ว่าบุคคลที่มีลักษณะนิสัยต่างๆ ดังที่กล่าวมาแล้วจะสามารถฝึกสมาธิได้ แต่ถ้าจะต้องการฝึกให้ได้ผลดีนั้น ผู้ฝึกสมาธิทุกคนต้องมีความพร้อมทั้งร่างกายและจิตใจ กล่าวคือ ต้องเป็นผู้มีความปรารถนาที่จะเรียนรู้ มีร่างกายที่ไม่ล้า ไม่อ่อนเพลียจนเกินไป และต้องมีความยอมรับ ไม่มีเงื่อนไขในตัวผู้ให้คำแนะนำ

การรักษาศีลให้บริสุทธิ์เป็นอีกสิ่งหนึ่งที่จะส่งผลให้จิตใจของผู้ฝึกสมาธิปลอดกังวล และจะส่งผลให้จิตใจ สงบหยุดนิ่งได้ง่าย มีคำอุปมาไว้ว่า

“ ต้นไม้ที่เจริญงอกงามได้ เพราะอาศัยผืนแผ่นดินเป็นเครื่องรองรับฉันใด ใจที่จะเจริญงอกงามด้วยธรรมะได้ก็ต้องอาศัยศีลเป็นเครื่องรองรับฉันนั้น”

เพราะฉะนั้นถ้าจะให้ฝึกสมาธิได้ดีก็ต้องเป็นคนมีศีลและสามารถรักษาศีลให้บริสุทธิ์ตามสภาวะของตน

ศีลที่รักษาอาจจะอยู่ในขั้นพื้นฐาน คือศีลทั้ง 5 ข้ออันได้แก่

1. ไม่ฆ่า

2. ไม่ลัก

3. ไม่ประพฤติผิดในกาม

4. ไม่โกหกหลอกลวง

5. ไม่เสพของมึนเมาให้โทษ

หรือจะเป็นศีล 8 ที่มีข้อปฏิบัติอันเกื้อกูลแก่การฝึกสมาธิมากยิ่งขึ้น คือจากข้อ 3 ที่ว่าไม่ประพฤติผิดในกาม เปลี่ยนเป็นไม่ล่วงประเวณี และเพิ่มมาอีก 3 ข้อ คือ

6. ไม่ทานอาหารยามวิกาล (เลยหลังเที่ยงไปแล้ว)

7. ไม่ฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคม ดูการละเล่น ประดับ ตกแต่งด้วยดอกไม้ ของหอม

8. ไม่นอนบนที่นอนสูงใหญ่

นอกจากนี้ในด้านจิตใจ ผู้ฝึกต้องละทิ้งปล่อยวางอารมณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นกับตัวเรา และทำใจให้ปลอดโปร่งจากเรื่องราวภารกิจ สิ่งนี้จะเป็นอุปการะช่วยให้ใจของเราเป็นสมาธิได้ง่าย

ดังนั้น เมื่อทุกท่านรับทราบถึงลักษณะของบุคคลที่สามารถฝึกสมาธิได้เช่นนี้แล้ว เราก็สามารถที่จะแนะนำและชักชวนให้บุคคลรอบข้างรวมทั้งคนในสังคมทุกคนได้มีโอกาสเข้ามาฝึกสมาธิ เพื่อท่านเหล่านั้นจะได้รับรู้ถึงความสุขที่แท้จริงได้ด้วยตนเอง

1) เทปบันทึกพระธรรมเทศนา, พระราชภาวนาวิสุทธิ์, วันที่ 7-8 กุมภาพันธ์ 2546.
md101/4.txt · แก้ไขครั้งล่าสุด: 2015/03/15 16:55 (แก้ไขภายนอก)
 
เว้นแต่จะได้แจ้งไว้เป็นอื่นใด เนื้อหาบนวิกินี้ถูกกำหนดสิทธิ์ไว้ภายใต้สัญญาอนุญาติต่อไปนี้: CC Attribution-Noncommercial 3.0 Unported
Recent changes RSS feed Donate Powered by PHP Valid XHTML 1.0 Valid CSS Driven by DokuWiki